Ғәрәп теле — версиялар араһындағы айырма

8922 байт өҫтәлгән ,  7 лет назад
Үҙгәртеү аңлатмаһы юҡ
("{{Тел |төҫ = афразийские |исем = Ғәрәп теле |үҙатама = العربية |илдәр …" исемле яңы бит булдырылған)
 
* уртала — һүҙ йәки өлөш уртаһында яҙылышы;
* аҙаҡта — һүҙ йәки өлөш аҙағында яҙылышы.
{|class="wikitable"
|+ Ғәрәп әлифбаһы
|-
!rowspan="2"|Исеме
!rowspan="2"|Транскрипцияһы
!colspan="3"|Яҙылышы
!rowspan="2"|Яңғыҙ
|-
!Аҙаҡта
!Уртала
!Башта
|- style="text-align:center;"
|әлиф
|—
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـا</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـا</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ا</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ا</font>
|- style="text-align:center;"
|бә
|[b]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـب</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـبـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">بـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ب</font>
|- style="text-align:center;"
|тә
|[t]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـت</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـتـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">تـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ت</font>
|- style="text-align:center;"
|ҫә
|[θ]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـث</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـثـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ثـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ث</font>
|- style="text-align:center;"
|джим
|[dʒ], [ɡ]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـج</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـجـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">جـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ج</font>
|- style="text-align:center;"
|хә
|[ħ]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـح</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـحـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">حـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ح</font>
|- style="text-align:center;"
|ха
|[x]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـخ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـخـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">خـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">خ</font>
|- style="text-align:center;"
|дәл
|[d]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـد</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـد</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">د</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">د</font>
|- style="text-align:center;"
|ҙәл
|[ð]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـذ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـذ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ذ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ذ</font>
|- style="text-align:center;"
|рә
|[r]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـر</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـر</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ر</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ر</font>
|- style="text-align:center;"
|зәйн
|[z]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـز</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـز</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ز</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ز</font>
|- style="text-align:center;"
|син
|[s]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـس</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـسـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">سـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">س</font>
|- style="text-align:center;"
|шин
|[ʃ]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـش</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـشـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">شـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ش</font>
|- style="text-align:center;"
|сад
|[sˤ]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـص</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـصـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">صـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ص</font>
|- style="text-align:center;"
|дад
|[dˤ]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـض</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـضـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ضـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ض</font>
|- style="text-align:center;"
|та
|[tˤ]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـط</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـطـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">طـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ط</font>
|- style="text-align:center;"
|ҙа
|[ðˤ], [zˤ]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـظ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـظـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ظـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ظ</font>
|- style="text-align:center;"
|ъәйн
|[ʕ]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـع</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـعـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">عـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ع</font>
|- style="text-align:center;"
|ғайн
| [ɣ]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـغ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـغـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">غـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">غ</font>
|- style="text-align:center;"
|фә
|[f]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـف</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـفـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">فـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ف</font>
|- style="text-align:center;"
|ҡаф
|[q]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـق</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـقـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">قـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ق</font>
|- style="text-align:center;"
|кәф
|[k]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـك</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـكـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">كـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ك</font>
|- style="text-align:center;"
|ләм
|[l]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـل</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـلـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">لـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ل</font>
|- style="text-align:center;"
|мим
|[m]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـم</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـمـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">مـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">م</font>
|- style="text-align:center;"
|нүн
|[n]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـن</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـنـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">نـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ن</font>
|- style="text-align:center;"
|һә
|[h]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـه</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـهـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">هـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ه</font>
|- style="text-align:center;"
|үәү
|[w]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـو</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـو</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">و</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">و</font>
|- style="text-align:center;"
|йә
|[j]
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـي</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ـيـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">يـ</font>
|style="line-height:180%;padding:10px;"|<font size="5">ي</font>
|}
 
 
==Ғәрәп теле фонетикаһы==
Ғәрәп телендә ''а'', ''ә'', ''у'', ''ү'', ''и'', ''ы'' һуҙынҡылары бар. Улар әйтелеше буйынса ҡыҫҡа һуҙынҡыларға һәм оҙон һуҙынҡыларға бүленә. Оҙон һуҙынҡылар хәрефтәр ярҙамында яҙылһа, ҡыҫка һуҙынҡылар иһә хәрефтәрҙең өҫтөнән йә аҫтынан ҡуйылған махсус тамғалар — ''хәрәкәләр'' ярҙамында билдәләнә. Ғәрәптәр ғәҙәттә хәрәкәһеҙ уҡып, яҙалар, шулай ҙа уларҙы Ҡөрьәндә һәм ғәрәп теле һүҙлектәрендә осратырға мөмкин.
===Тартынҡылар===
Ғәрәп телендә 28 тартынҡы бар. Тартынҡылар араһында айырыуса ''эмфатик тартынҡылар'' тип аталған дүрт ''д'', ''т'', ''с'', ''зҙ'' өндәре үҙенсәлекле. Улар ''дад'', ''та'', ''сад'', ''заҙа'' хәрефтәре ярҙамында яҙыла. Эмфатик тартынҡылар башҡаларынан ҡатыраҡ әйтелеүе менән айырыла. Был тартынҡылар артынан килгән һуҙынҡыларға ла йоғонто яһай — улар артынса ''ә'', ''ү'', ''и'' урынына ''а'', ''у'', ''ы'' һуҙынҡылары ҡулланыла. Бындай өндәр донъяның башҡа бер телендә лә осрамай, шуға ла ғәрәптәр үҙҙәрен ҡайһы берҙә ''Дад кешеләре'' тип атай.
 
Тамаҡ төбө тартынҡылары араһында ''ғайн'' һәм ''ъәйн'' хәрефтәре менән билдәләнгән өндәр шулай уҡ иғтибарға лайыҡ. Уларҙың тәүгеһе башҡорт телендәге ''ғ'' хәрефе менән оҡшаш яңғыраһа, икенсеһе иһә тамаҡ мускулдары ҡыҫылғанда барлыҡҡа килә. Ғәҙәттә был өн башҡорт теленә күскән һүҙҙәрҙә ''ғ'' хәрефе менән алмаштырыла йәки бөтөнләй төшөп ҡала.
1578

үҙгәртеү