Бөжәк менән туҡланыусы үҫемлектәр — версиялар араһындағы айырма

 
== Тарихи сығанаҡтар ==
Бөжәк ашаусы үҫемлектәр [[XVIII быуат]]тарҙан билдәле <ref name="darvin1947"/>. Беренсе дөрөҫ ботаник яҙма {{bt-ruslat|венерина себен аулаусыһы{{!}}венерина себен аулаусы үләне|Dionaea muscipula}} тураһында инглиз натуралисы [[Эллис Джон|Джон Эллистың]] [[Карл Линней|Карл Линнейға]] [[1769 йылда]]да яҙылған хатында телгә алына. Ул унда бөжәктәр тотоусы үҫемлек тураһында бәйән итә <ref name="darvin1947"/>.
 
[[1782 йыл]] немец врачы А. В. Рот ысыҡ үләненең үҙенсәлекле хәрәкәттәре, япраҡтар ярҙамында бөжәктәр аулауы тураһында яҙып ҡалдырған.
{{Биофото|Meal worm in venus fly trap.jpg|left|ш=225|color=#90ee90}}
 
[[1791 йыл]]да [[Бартрам Уильям|У. Бартрам]] Төньяҡ Америка штаттары буйынса сәйәхәте тураһында яҙған китабында ''[[Sarracenia]]'' ырыуы үҫемлеге тураһында яҙған. Ул үҫемлектәрҙең көршәк һымаҡ япраҡтары бөжәктәрҙе тотоу өсөн яраҡлашыуын бәйән итә. Ул беренселәрҙән булып тере йән ашаусы үҫемлек («плотоядные растения») терминын ҡуллана<ref name="darvin1947">{{книга|автор=Чарлз Дарвин.|часть=|заглавие=Насекомоядные растения|оригинал=|ссылка=http://vivovoco.rsl.ru/VV/PAPERS/BIO/DARWIN/DROSERA/DROSERA.HTM|ответственный=Н. Г. Холодный|издание=1-е изд|место=Москва-Ленинград|издательство=АН СССР|год=1948|том=7|страницы=|страниц=|серия=|isbn=|тираж=}}</ref>.
 
== Эволюция ==
Бөжәтәр менән туҡланыусылар сәскәле үҫемлектәр үҫкән бөтә [[экосистема]]ла ла киң таралған. [[Арктика]]нан алып тропиктарғаса. Шулай уҡ диңгеҙ кимәленән алып Альп тауҙарының тау бүлкәттәренә ҡәҙәр. Бар ҡиғаларҙа ла осрай. Рәсәй биләмәһендә түбәндәге төр бөжәк менән туҡланыусы ҡырағай үҫемлектәр таралған:
* Түңәрәк япраҡлы ысыҡ үләне (''Drosera rotundifolia'') һәм инглиз ысыҡ үләне (Drosera anglica). Улар торфлы һәм мүкле һаҙлыҡтарҙа үҫә.
* Ҡыуыҡ һымаҡ [[Альдрованда]] (''Aldrovanda vesiculosa''). Һыу үҫемлеге. Рәсәйҙең Үҙәк һәм Европа өлөшөндә, Кавказда һәм Алыҫ Көнсығышта үҫә.
* Ҡыуыҡҡай (''Utricularia''). Башлыса Рәсәйҙең бар биләмәләрендә лә таралған. Тик төньяҡтың төпкөлдәрендә генә осрамай. Канауҙарҙа, һаҙлыҡтарҙа, һай һыулы быуаларҙа һәм күлдәрҙә үҫә. Рәсәйҙә дүрт төрө билдәле.
* Майлыҡай (''Pinguicula''). Йылға ярҙарында, мүкле һаҙлыҡтарҙа, ҡайһы берҙәре эпифит булараҡ, мүктәрҙә һәм ағастарҙа ла осрай. Рәсәйҙа алты төрө таралған.
5375

үҙгәртеү